Skip to content
March 13, 2026
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Youtube
  • Instagram
Deep Talks Tamil

Deep Talks Tamil

Uncover the Depths of Tamil Culture & Literature | Daily Motivational Inspiration | Tamil Audiobooks

cropped-website-banner-copy.jpg
Primary Menu
  • Home
  • கட்டுரைகள்
    • சிறப்பு கட்டுரை
    • சுவாரசிய தகவல்கள்
    • மர்மங்கள்
    • Viral News
    • வெற்றி உனதே
    • Uncategorized
  • Podcast
  • சினிமா
    • Cinema News
  • Videos
    • தமிழனின் அறிவியல்
    • Deep Interesting Facts
    • மதுரை தெருக்கள் வரலாறு
    • தமிழும் தமிழர்களும்
    • Tamil Motivation – தன்னம்பிக்கை வீடியோ
    • சிவ தத்துவம்
    • தமிழ் மாவீரர்கள்
    • சித்தர்கள் வரலாறு
  • கவிதைகள்
  • Contact Us
    • About Us – Deep Talks Tamil
    • Privacy Policy
    • Terms and Conditions
Watch Video
  • Home
  • சிறப்பு கட்டுரை
  • மொழிக் காக்கும் போராட்டங்கள்: தமிழ்நாடு மட்டுமல்ல, மற்ற மாநிலங்களிலும் நடந்த வரலாற்று போராட்டங்கள் என்ன?
  • சிறப்பு கட்டுரை

மொழிக் காக்கும் போராட்டங்கள்: தமிழ்நாடு மட்டுமல்ல, மற்ற மாநிலங்களிலும் நடந்த வரலாற்று போராட்டங்கள் என்ன?

Vishnu March 7, 2025 1 minute read
lan
863

இந்தியாவில் குறிப்பிடத்தக்க மொழிப் போராட்டமாக தமிழ்நாட்டில் நடந்த இந்தி திணிப்பு எதிர்ப்புப் போராட்டம் பெரிதும் பேசப்படுகிறது. ஆனால், பல மாநிலங்களில் தத்தம் மொழிகளைக் காப்பாற்ற நீண்ட, வலுவான போராட்டங்கள் நடந்திருக்கின்றன என்பது பலருக்கும் தெரியாத வரலாறு.

தமிழ்நாட்டில் இந்தி திணிப்பு எதிர்ப்புப் போராட்டம்

தமிழ்நாட்டில் இந்தி திணிப்பு எதிர்ப்புப் போராட்டங்களுக்கு நீண்ட வரலாறு உண்டு. தமிழர்களின் மொழியுரிமை உணர்வை வெளிப்படுத்திய இந்த போராட்டங்கள் காலத்தால் அழியாத தடங்களை விட்டுச் சென்றுள்ளன.

இந்தப் போராட்டங்கள் பல கட்டங்களில் நடைபெற்றன:

முதல் கட்டப் போராட்டம் (1937-1940)

1937ஆம் ஆண்டு, ராஜாஜி தலைமையிலான காங்கிரஸ் அரசு பள்ளிகளில் இந்தியை கட்டாயப் பாடமாக்க முயன்றபோது, பெரியார் தலைமையில் முதல் மொழிப் போராட்டம் தொடங்கியது. இந்தப் போராட்டத்தில் ஆயிரக்கணக்கானோர் கைது செய்யப்பட்டனர், இரண்டு பேர் உயிரிழந்தனர்.

இரண்டாம் கட்டப் போராட்டம் (1946-1950)

1946ல் மீண்டும் இந்தியை திணிக்க முற்பட்டபோது, இரண்டாம் கட்ட போராட்டம் வெடித்தது. இதனால் திட்டத்தை நிறுத்த மத்திய அரசு நிர்ப்பந்திக்கப்பட்டது.

மூன்றாம் கட்டப் போராட்டம் (1965)

1965ல் இந்தியை ஒரே ஆட்சி மொழியாக்க மத்திய அரசு முயன்றபோது, டி.எம்.கே. தலைமையில் மிகப்பெரிய போராட்டங்கள் நடைபெற்றன. இந்தப் போராட்டங்களின் விளைவாக, இந்தியுடன் ஆங்கிலமும் ஆட்சி மொழியாக தொடர்வது உறுதி செய்யப்பட்டது.

இருமொழிக் கொள்கை

மும்மொழிக் கொள்கைக்கு எதிராக, தமிழ் மற்றும் ஆங்கிலம் ஆகிய இரு மொழிகளே போதும் என்ற கொள்கை தமிழ்நாட்டில் இன்றளவும் நடைமுறையில் உள்ளது. இது இந்தி எதிர்ப்புப் போராட்டங்களால் கிடைத்த பெரும் வெற்றியாகும்.

கன்னட முதன்மைக்கான போராட்டம் (கோகக் போராட்டம்)

கர்நாடக மாநிலத்தில் கன்னடத்திற்கு முக்கியத்துவம் அளிக்க கோரி நடைபெற்ற இந்தப் போராட்டம் குறிப்பிடத்தக்கது. பின்வரும் காலகட்டத்தில் இந்த போராட்டம் நடைபெற்றது:

கோகக் குழு அமைத்தல் (1980-1981)

1980-1983 காலகட்டத்தில் ஆர். குண்டு ராவ் தலைமையிலான காங்கிரஸ் அரசு, பேராசிரியர் விநாயக் கிருஷ்ண கோகக் தலைமையில் ஒரு ஆய்வுக் குழுவை அமைத்தது. இக்குழு கர்நாடக மாநிலத்தில் கன்னடத்தை முதன்மை மொழியாக்க 1981-ல் பரிந்துரைத்தது.

பரிந்துரைகள் செயல்படுத்தாமை

ஆனால், இந்தப் பரிந்துரைகளுக்கு சில தரப்புகளில் இருந்து வந்த எதிர்ப்பின் காரணமாக, இவற்றை நிறைவேற்றுவதில் கர்நாடக அரசு ஆர்வம் காட்டவில்லை. இது மக்களிடையே அதிருப்தியை ஏற்படுத்தியது.

டாக்டர் ராஜ்குமாரின் பங்கு

கன்னட சூப்பர் ஸ்டாராக இருந்த டாக்டர் ராஜ்குமார், கன்னடத்திற்கு ஆதரவாக குரல் கொடுத்தார். இதையடுத்து ஒட்டுமொத்த கன்னட திரைத்துறையும் இதற்கு ஆதரவாக குரல் கொடுத்தது. இந்த உணர்வு பொதுமக்களிடமும் பரவி, மிகப் பெரிய போராட்டமாக வெடித்தது.

See also  திருமணமான திறமையுள்ள பெண்கள்

போராட்ட விளைவுகள்

இந்தப் போராட்டங்களில் சுமார் 7 பேர் வரை கொல்லப்பட்டனர். இதன் விளைவாக, 1982ல் கர்நாடக அரசு கன்னடத்தை பள்ளிக்கூடங்களில் முதன்மை மொழியாகவும், ஆரம்பப் பள்ளிகளில் கட்டாயப் பாடமாகவும் அறிவித்தது.

உச்ச நீதிமன்றத் தீர்ப்பு (1990கள்)

1990களின் துவக்கத்தில் உச்ச நீதிமன்றம் இந்த விவகாரத்தில் தீர்ப்பளித்தது. அதன்படி உயர்நிலைப் பள்ளி மட்டத்தில் மூன்று மொழிகளில் ஒரு மொழியாக கன்னடத்தை கண்டிப்பாக தேர்வுசெய்து படிக்க வேண்டும் என்ற விதி அமல்படுத்தப்பட்டது.

தொடர் போராட்டங்கள்

2017, 2019 ஆண்டுகளிலும் இந்திக்கு எதிராக கர்நாடக மாநிலத்தில் போராட்டங்கள் நடந்துள்ளன. பெங்களூரு மெட்ரோ ரயில் நிலையங்களில் இந்தி பெயர்ப்பலகைகள் இருப்பதை எதிர்த்தும், “ஹிந்தி திவஸ்” கொண்டாடப்படுவதை எதிர்த்தும் போராட்டங்கள் நடைபெற்றன.

கொங்கணி மொழிப் போராட்டம்

கோவாவில் நடைபெற்ற கொங்கணி மொழிப் போராட்டம் மிகவும் சுவாரஸ்யமானது. இது மொழிக்காக மட்டுமல்லாமல், மாநில அடையாளத்திற்காகவும் நடந்த போராட்டமாகும்.

போர்ச்சுக்கீசிய ஆட்சிக்குப் பிறகு

போர்ச்சுக்கீசியர் பிடியிலிருந்து கோவா 1961-ல் விடுதலை பெற்ற பிறகு, அலுவல் மொழியாக ஆங்கிலம் உருவெடுத்தது. அக்காலத்தில் கொங்கணி என்பது மராத்தி மொழியின் மற்றொரு பேச்சு வழக்கு என்று பலரும் கருதினர்.

கோவா-மகாராஷ்டிரா இணைப்பு விவாதம்

1967ஆம் ஆண்டு, மகாராஷ்டிராவுடன் கோவாவை இணைப்பதா, வேண்டாமா என்பது குறித்து பொது வாக்கெடுப்பு நடத்தப்பட்டது. இதில் 54% மக்கள் கோவா தனித்தே இருக்க வேண்டும் என வாக்களித்தனர்.

மராத்தி vs கொங்கணி

1970ல் தேவநகரி எழுத்தில் எழுதப்படும் கொங்கணி, மராத்தியுடன் சேர்ந்து கோவாவின் அலுவல் மொழியாக அங்கீகரிக்கப்பட்டது. ஆனால், பள்ளிகளில் மராத்தி கட்டாயப் பாடமாக்கப்பட்டதால் கொங்கணி அமைப்புகள் எதிர்ப்புத் தெரிவித்தன.

கொங்கணி பிரஜஸ்டோ ஆவாஸ் போராட்டம் (1986)

1986ல் ‘கொங்கணி பிரஜஸ்டோ ஆவாஸ்’ என்ற மிகப் பெரிய போராட்டம் துவங்கியது. இதையடுத்து கலவரம் வெடித்து 7 பேர் கொல்லப்பட்டனர். ராணுவம் வரவழைக்கப்பட்டது.

ஒரே அலுவல் மொழி அங்கீகாரம்

1987 பிப்ரவரி 4ஆம் தேதி கோவா யூனியன் பிரதேசத்தின் ஒரே அலுவல் மொழியாக கொங்கணி அங்கீகரிக்கப்பட்டது. இது கொங்கணி மொழிப் போராட்டத்தின் மிகப்பெரிய வெற்றியாகும்.

ஜார்க்கண்ட் மொழிப் போராட்டம்

ஜார்க்கண்ட் மாநிலத்தில் நடந்த மொழிப் போராட்டம் மற்ற மாநிலங்களில் நடந்த போராட்டங்களிலிருந்து வித்தியாசமானது. இது வேறு மொழிகளுக்கு எதிரான போராட்டமாக அமைந்தது.

போஜ்புரி, மகஹி மொழி அங்கீகாரத்திற்கு எதிர்ப்பு

2021ஆம் ஆண்டு, தான்பாத், பொகாரோ மாவட்டங்களில் போஜ்புரி, மகஹி மொழிகளை உள்ளூர் மொழிகளாக அங்கீகரித்ததை எதிர்த்து போராட்டம் நடைபெற்றது.

மாநில அரசின் அறிவிப்பு

ஜார்கண்ட் மாநில பணியாளர் தேர்வாணயம் நடத்தும் தேர்வுகளில், மாவட்ட அளவிலான பதவிகளுக்கு போஜ்புரி, மகஹி மொழிகளை அறிந்திருப்பவர்களும் விண்ணப்பிக்கலாம் என்ற அறிவிப்பு வெளியிடப்பட்டது.

See also  கூடு கட்டி காதல் வெல்லும் தூக்கணாங்குருவி: நீங்கள் அறியாதவை

மக்களின் அச்சம்

வேறு மாநிலத்தினர் தங்கள் பகுதியில் குடியேறி, தங்கள் வேலை வாய்ப்புகளை பறிக்க வழி வகுக்கும் என உள்ளூர் மக்கள் அஞ்சினர். இதனால் ஜார்க்கண்ட் பாஷா பச்சாவோ சங்கர்ஷ் சமிதி அமைப்பின் கீழ் போராட்டங்கள் வெடித்தன.

மனிதச் சங்கிலி போராட்டம்

2022 ஜனவரி 30ஆம் தேதி பொகாரோவில் மிகப் பெரிய மனிதச் சங்கிலி போராட்டம் நடைபெற்றது. மாநில கல்வி அமைச்சரே இந்தப் போராட்டங்களை ஆதரித்தார்.

போராட்ட வெற்றி

பிப்ரவரி 19, 2022 அன்று போஜ்புரி, மகஹி மொழிகளை உள்ளூர் மொழிகளாக அங்கீகரிக்கும் அறிவிப்பை திரும்பப் பெற்றது மாநில அரசு.

மேற்கு வங்கத்தில் இந்தித் திணிப்பு எதிர்ப்புப் போராட்டம்

மேற்கு வங்கத்திலும் வங்க மொழியைப் பாதுகாக்க பல்வேறு அமைப்புகள் போராட்டங்களை நடத்தி வருகின்றன.

அமர பங்காலி இயக்கம்

1980களில் வங்க மொழியைப் பாதுகாக்க அமர பங்காலி என்ற இயக்கம் செயல்பட்டாலும், அதற்கு மாநிலம் தழுவிய அளவில் செல்வாக்கு இல்லை.

பங்ளா போக்கோ அமைப்பு

தற்போது ‘பங்ளா போக்கோ’ என்ற அமைப்பு இந்தித் திணிப்பிற்கு எதிராக குரல் கொடுத்து வருகிறது. இந்த அமைப்பின் போராட்டங்களால், மேற்கு வங்க அரசுப் பணிகளுக்கான தேர்வில் வங்க மொழியில் குறிப்பிடத்தக்க மதிப்பெண்களை எடுப்பது கட்டாயமாக்கப்பட்டது.

மெட்ரோ ரயில் அட்டை போராட்டம்

மேற்கு வங்க மெட்ரோ ரயில் அட்டையில், இந்தியும் ஆங்கிலமும் மட்டுமே இடம்பெற்றிருந்ததை எதிர்த்து போராட்டம் நடத்தியதால், வங்க மொழியும் அட்டையில் இடம்பெற்றது.

உலக மொழிகளின் அழிவு நிலை: ஆய்வாளர்களின் கருத்து

இந்தியாவில் மொழிப் பரவல் குறித்த ஆய்வாளர் ஜி.என். தேவி, உலக மொழிகளின் நிலை குறித்து கவலை தெரிவிக்கிறார்.

மொழிகளின் அழிவு அபாயம்

“உலகில் தற்போதுள்ள மொழிகளில் நான்கில் மூன்று பங்கு மொழிகள் அழியும் நிலையில் இருக்கின்றன. உலகின் மொழிப் பாரம்பரியத்தில் ஏற்படும் இழப்பு மனித குலத்தின் சிந்தனை மற்றும் நாகரிகத்தில் பெரும் தாக்கத்தை ஏற்படுத்தும்.”

அரசுகளின் பங்கு

“அரசுகளும் கல்வியை ஒழுங்குபடுத்தும் அமைப்புகளும் மொழி தொடர்பாக எடுக்கும் முடிவுகள், சரியானவையாகவோ நிதர்சனத்தை ஒட்டியோ இருப்பதில்லை.”

இந்திய துணைக்கண்டத்தில் மொழி என்பது வெறும் தகவல் பரிமாற்றத்திற்கான கருவி மட்டுமல்ல, மாறாக அடையாளத்தின் அடிப்படை அம்சமாகும். தமிழ்நாடு, கர்நாடகா, கோவா, ஜார்க்கண்ட், மேற்கு வங்கம் போன்ற மாநிலங்களில் நடைபெற்ற மொழிப் போராட்டங்கள், மக்கள் தங்கள் மொழி, கலாச்சாரம் மற்றும் அடையாளத்தைப் பாதுகாக்க எவ்வளவு தூரம் செல்லத் தயாராக உள்ளனர் என்பதை காட்டுகின்றன.

மொழி பன்முகத்தன்மையைப் பாதுகாப்பது ஒரு நாட்டின் கலாச்சார செழுமைக்கு அவசியம். நமது மொழிகளைப் பாதுகாப்பதன் மூலம், நாம் நமது பாரம்பரியத்தையும், அடையாளத்தையும், வரலாற்றையும் பாதுகாக்கிறோம். மொழி என்பது வெறும் வார்த்தைகளின் தொகுப்பு மட்டுமல்ல, அது ஒரு மக்களின் உயிர்மூச்சு.

See also  தாலி மரபு எப்போது தோன்றியது? - இது தமிழர் பண்பாட்டு பழக்கமா?

About the Author

Vishnu

Editor

View All Posts
Tags: Anti-Hindi imposition Goa Gokak movement Jharkhand Kannada movement Karnataka Konkani movement Language movements Tamil Nadu Three-language policy Two-language policy West Bengal இந்தி திணிப்பு இருமொழிக் கொள்கை கன்னட போராட்டம் கர்நாடகா கொங்கணி போராட்டம் கோகக் போராட்டம் கோவா ஜார்க்கண்ட் தமிழில்: மொழிப் போராட்டங்கள் தமிழ்நாடு மும்மொழிக் கொள்கை வங்காளம்

Post navigation

Previous: திருவண்ணாமலை மண்ணில் தங்கம் புதைந்திருக்கிறதா? உண்மையும் புனைவும் என்ன?
Next: ஸ்லீப் டூரிஸம்: தூங்குவதற்காகவே சுற்றுலா செல்வது உங்கள் ஆரோக்கியத்திற்கு நல்லதா?

Related Stories

Manifesting
  • சிறப்பு கட்டுரை

11:11 என்பதன் அர்த்தம் என்ன? பிரபஞ்சம் உங்களுக்கு அனுப்பும் ரகசிய குறியீடு இதுவாக இருக்கலாம்!

Deepan November 13, 2025
ens
  • Viral News
  • சிறப்பு கட்டுரை

எளிமையின் வலிமையால் உயர்ந்த என்.எஸ்.கிருஷ்ணன்: கலைவாணரின் நினைவு நாளில் ஒரு சிலிர்ப்பூட்டும் பார்வை

Vishnu August 30, 2025
fg
  • சுவாரசிய தகவல்கள்
  • சிறப்பு கட்டுரை

மெட்ராஸ் தினத்தின் சுவாரஸ்யமான உண்மைகள்! நீங்கள் அறியாத ரகசியங்கள்!

Vishnu August 22, 2025

Motivation

Untitled-1-thum
  • Tamil Motivation Videos
  • சிறப்பு கட்டுரை
  • வெற்றி உனதே

பல்லாங்குழி: நம் முன்னோர்கள் விட்டுச்சென்ற அறிவுக் களஞ்சியமா?

Vishnu September 11, 2024
idQK7Buuk8Q-HQ
  • Tamil Motivation Videos

தோல்வி தடைகளை உடைத்தெறிவது எப்படி?

Brindha August 6, 2023
GoMD6uHHGYo-HQ
  • Tamil Motivation Videos

யாரிடம் எப்படி பேசுவது என்று தெரியவில்லையா?

Brindha August 6, 2023
mS70MkocDlE-HQ
  • Tamil Motivation Videos

21 நாட்களும் அதன் இரகசியமும்

Brindha August 6, 2023
4i8Iz_Hfk5I-HQ
  • Tamil Motivation Videos

வேண்டிய நேரத்தில் உங்களுக்கு எதுவும் கிடைக்கவில்லையா? 

Brindha August 6, 2023

Mystery

rg
  • மர்மங்கள்

ஒரு பெண்ணுக்குள் இப்படியொரு மின்சார சக்தியா? விஞ்ஞான உலகையே மிரள வைத்த 14 வயது சிறுமியின் அமானுஷ்ய கதை!

Vishnu July 28, 2025
5
  • மர்மங்கள்

சென்னையின் இந்த 5 இடங்களுக்கு தனியாக செல்ல உங்களுக்கு தைரியம் இருக்கா? ஹார்ட் பீட்டை எகிற வைக்கும் திகில் ஸ்பாட்ஸ்!

Vishnu July 23, 2025
Black-Holes
  • மர்மங்கள்

கருந்துளையின் மையம் ‘சிங்குலாரிட்டி’: இயற்பியல் விதிகள் உடையும் பிரபஞ்சத்தின் விசித்திரமான இடம்!

Vishnu June 21, 2025
je
  • மர்மங்கள்

இயேசுவின் கடைசி மணிநேரங்கள்: அறிவியல் ஆராய்ச்சி வெளிப்படுத்தும் மறைக்கப்பட்ட உண்மைகள்!

Vishnu April 18, 2025
mar
  • மர்மங்கள்

சென்னை அருகே விநோத எலும்புக்கூடு சிலைகளுடன் இருக்கும் டச்சு கல்லறை: நமது காலனிய வரலாற்றின் மர்மமான சாட்சியமா?

Vishnu April 6, 2025
11:11 என்பதன் அர்த்தம் என்ன? பிரபஞ்சம் உங்களுக்கு அனுப்பும் ரகசிய குறியீடு இதுவாக இருக்கலாம்! Manifesting 1
  • சிறப்பு கட்டுரை

11:11 என்பதன் அர்த்தம் என்ன? பிரபஞ்சம் உங்களுக்கு அனுப்பும் ரகசிய குறியீடு இதுவாக இருக்கலாம்!

November 13, 2025
எளிமையின் வலிமையால் உயர்ந்த என்.எஸ்.கிருஷ்ணன்: கலைவாணரின் நினைவு நாளில் ஒரு சிலிர்ப்பூட்டும் பார்வை ens 2
  • Viral News
  • சிறப்பு கட்டுரை

எளிமையின் வலிமையால் உயர்ந்த என்.எஸ்.கிருஷ்ணன்: கலைவாணரின் நினைவு நாளில் ஒரு சிலிர்ப்பூட்டும் பார்வை

August 30, 2025
விஜயகாந்த்: 50க்கும் மேற்பட்ட புதுமுக இயக்குநர்களுக்கு வாய்ப்பளித்த ஒரே நடிகர்! தமிழ் சினிமா வரலாற்றில் இது ஒரு சாதனையா? vi 3
  • Viral News

விஜயகாந்த்: 50க்கும் மேற்பட்ட புதுமுக இயக்குநர்களுக்கு வாய்ப்பளித்த ஒரே நடிகர்! தமிழ் சினிமா வரலாற்றில் இது ஒரு சாதனையா?

August 25, 2025
விஜய் தவெக மாநாட்டில் சொன்ன குட்டிக் கதை! அதன் பின்னணியில் உள்ள ஆழ்ந்த அரசியல் அர்த்தம் என்ன? vijay 4
  • Viral News

விஜய் தவெக மாநாட்டில் சொன்ன குட்டிக் கதை! அதன் பின்னணியில் உள்ள ஆழ்ந்த அரசியல் அர்த்தம் என்ன?

August 22, 2025
மெட்ராஸ் தினத்தின் சுவாரஸ்யமான உண்மைகள்! நீங்கள் அறியாத ரகசியங்கள்! fg 5
  • சுவாரசிய தகவல்கள்
  • சிறப்பு கட்டுரை

மெட்ராஸ் தினத்தின் சுவாரஸ்யமான உண்மைகள்! நீங்கள் அறியாத ரகசியங்கள்!

August 22, 2025
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Youtube
  • Instagram

You may have missed

Manifesting
  • சிறப்பு கட்டுரை

11:11 என்பதன் அர்த்தம் என்ன? பிரபஞ்சம் உங்களுக்கு அனுப்பும் ரகசிய குறியீடு இதுவாக இருக்கலாம்!

Deepan November 13, 2025
ens
  • Viral News
  • சிறப்பு கட்டுரை

எளிமையின் வலிமையால் உயர்ந்த என்.எஸ்.கிருஷ்ணன்: கலைவாணரின் நினைவு நாளில் ஒரு சிலிர்ப்பூட்டும் பார்வை

Vishnu August 30, 2025
vi
  • Viral News

விஜயகாந்த்: 50க்கும் மேற்பட்ட புதுமுக இயக்குநர்களுக்கு வாய்ப்பளித்த ஒரே நடிகர்! தமிழ் சினிமா வரலாற்றில் இது ஒரு சாதனையா?

Vishnu August 25, 2025
vijay
  • Viral News

விஜய் தவெக மாநாட்டில் சொன்ன குட்டிக் கதை! அதன் பின்னணியில் உள்ள ஆழ்ந்த அரசியல் அர்த்தம் என்ன?

Vishnu August 22, 2025
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Youtube
  • Instagram
Deep Talks Tamil Copyright © All rights reserved. | MoreNews by AF themes.